Ημερολόγιο σποράς και φυτέματος λαχανικών και εποχή συγκομιδής τους ανά μήνα.

Το ακόλουθο ημερολόγιο σποράς και φυτέματος μπορεί να εφαρμοστεί οπωσδήποτε στα θερμά μέρη της Ελλάδας.

Όσο για τα ψυχρά μέρη π.χ. της βόρειας Μακεδονίας κλπ. Τους μήνες Δεκέμβριο και Ιανουάριο δεν είναι δυνατόν να γίνεται στην ύπαιθρο σπορά και φύτεμα λόγο των πολλών βροχών και χιονιών.

Σε τέτοια μέρη οι σπορές και τα φυτέματα θα γίνονται από το μήνα Μάρτιο.

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ

Ημερ	Σπορά, φύτεμα κλπ.	Εποχή μαζέματος
1-15	Κατασκευή τζακιών και σπορά ντομάτας, μελιτζάνας, πιπεριάς
15-30	Σπορά ραπανιών	Τέλη Φεβρουαρίου-Μαρτίου
15-30	Σπορά σπανακιών	Μάρτιο-Μάιο
15-30	Σπορά ραδικιών	Απρίλιο
15-30	Σπορά μαϊντανού	Μάρτιο
15-30	Σπορά σιναπιού	Φεβρουάριο-Μάρτιο
15-30	Φύτεμα μαρουλιών	Απρίλιο
15-30	Φύτεμα κρεμμυδιών για χλωρά	Απρίλιο
15-30	Φύτεμα πατάτας	Μάιο-Ιούνιο

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ

Ημερ	Σπορά, φύτεμα κλπ.	Εποχή μαζέματος
1-15	Φύτεμα πατάτας	Ιούλιο
1-15	Σπορά μελιτζάνας, πιπεριάς (τζάκια)
1-15	Σπορά ραπανιών	Μάρτιο
1-15	Σπορά καρότων	Μάιο
1-15	Φύτεμα μαρουλιών	Απρίλιο-Μάιο

15-30	Σπορά παντζαριών	Απρίλιο-Μάιο
15-30	Σπορά κρεμμυδιών για ξερά	Μάιο-Ιούνιο
15-30	Σπορά μαϊντανού	Απρίλιο
15-30	Σπορά σπανακιού	Απρίλιο
15-30	Σπορά σιναπιού	Μάρτιο-Απρίλιο
15-30	Σπορά κολοκυθιών(ζεστά μέρη)	Απρίλιο

ΜΑΡΤΙΟΣ

Ημερ	Σπορά, φύτεμα κλπ.	Εποχή μαζέματος
1-15	Σπορά λαχάνων (σε σπορείο) και μετά φύτεμα (Ιουν. Ιουλ.)	Ιούλιο
1-15	Σπορά κουνουπιδιών
1-15	Σπορά μπρόκολου
1-15	Σπορά αγκινάρας (σε σπορείο)
1-15	Σπορά γογγυλιού	Μάιο
1-15	Σπορά καρότων	Ιούνιο-Ιούλιο
1-15	Σπορά ραπανιών	Απρίλιο
1-15	Σπορά παντζαριών	Μάιο-Ιούνιο
1-15	Σπορά σέσκλων	Μάιο-Ιούνιο
1-15	Σπορά σπανακιού (καλοκαιρινό)	Μάιο
1-15	Σπορά κρεμμυδιού για κοκκάρι	Ιούλιο
1-15	Φύτεμα κοκκαριού για ξερά κρεμμύδια	Ιούλιο

15-31	Σπορά πράσου (σε σπορείο)
15-31	Φύτεμα ντομάτας	Ιούλιο
15-31	Φύτεμα καλοκασίου	Σεπτέμβριο-Οκτώμβριο
15-31	Φύτεμα σκόρδων	Ιούνιο-Ιούλιο
15-31	Φύτεμα μαρουλιών	Μάιο
15-31	Σπορά σέλινου σε σπορεία	Αύγουστο-Σεπτέμβριο
15-31	Σπορά μαϊντανού	Μάιο
15-31	Σπορά μπιζελιών και αρακά (ψυχρά μέρη)	Μάιο-Ιούνιο
15-31	Σπορά φασολιών	Ιούνιο
15-31	Σπορά κολοκυθιών	Μάιο-Ιούνιο
15-31	Σπορά αγγουριών	Ιούνιο
15-31	Σπορά πράσου (σε σπορείο)
15-31	Σπορά σπαραγγιού (μεταφορά επόμενη άνοιξη)
15-31	Φύτεμα σπαραγγιού (φυτά προηγούμενης άνοιξης)	Μετά από 2 χρόνια

ΑΠΡΙΛΙΟΣ

Ημερ	Σπορά, φύτεμα κλπ.	Εποχή μαζέματος
1-15	Φύτεμα ντομάτας, μελιτζάνας, πιπεριάς	Ιούλιο-Σεπτέμβριο
1-15	Σπορά ντομάτας σε σπορείο (έξω)	Σεπτέμβριο
1-15	Σπορά φασολιών	Ιούλιο
1-15	Σπορά κολοκυθιών (σε σπορείο)	Ιούνιο-Ιούλιο
1-15	Σπορά καλαμποκιού	Ιούλιο-Αύγουστο
1-15	Σπορά αγγουριών	Ιούλιο
1-15	Σπορά ραπανιών	Ιούνιο
1-15	Σπορά πράσου σε σπορείο

15-30	Σπορά σέλινου σε σπορείο ή και επί τόπου
15-30	Σπορά μαϊντανού	Ιούνιο-Ιανουάριο
15-30	Σπορά μπρόκολου, λαχάνου, κουνουπιδιού σε σπορείο
15-30	Σπορά πεπονιών και καρπουζιών	Ιούλιο-Αύγουστο
15-30	Σπορά παντζαριών	Ιούνιο-Ιούλιο
15-30	Σπορά σέσκλων	Ιούνιο-Ιούλιο
15-30	Σπορά ραδικιών	Ιούνιο-Ιούλιο
15-30	Σπορά μπάμιας	Ιούλιο
15-30	Φύτεμα γλυκοπατάτας	Ιούλιο-Αύγουστο

                                   

                                     ΜΑΙΟΣ

Ημερ	Σπορά, φύτεμα κλπ.	Εποχή μαζέματος
1-15	Σπορά παντζαριών	Ιούλιο-Αύγουστο
1-15	Φύτεμα όψιμης ντομάτας	Αύγουστο-Σεπτέμβριο
1-15	Μεταφύτευμα μπρόκολου, λάχανου	Αύγουστο-Σεπτέμβριο
1-15	Μεταφύτευμα κουνουπιδιού (πρώιμου)	Αύγουστο-Σεπτέμβριο

15-30	Σπορά μπάμιας	Αύγουστο
15-30	Σπορά φασολιών	Ιούλιο-Αύγουστο
15-30	Σπορά ραπανιών	Ιούνιο-Ιούλιο
15-30	Σπορά μαϊντανού	Ιούλιο-Φεβρουάριο

ΙΟΥΝΙΟΣ

Ημερ	Σπορά, φύτεμα κλπ.	Εποχή μαζέματος
1-15	Φύτεμα λαχάνου	Σεπτέμβριο-Οκτώβριο
1-15	Σπορά παντζαριών	Αύγουστο-Σεπτέμβριο

15-30	Φύτεμα σέλινου	Σεπτέμβριο-Νοέμβριο
15-30	Σπορά ραπανιών	Αύγουστο

ΙΟΥΛΙΟΣ

Ημερ	Σπορά, φύτεμα κλπ.	Εποχή μαζέματος
1-15	Σπορά κολοκυθιών	Αύγουστο-Σεπτέμβριο
1-15	Σπορά παντζαριών	Αύγουστο-Σεπτέμβριο

15-30	Σπορά φασολιών (κλαριού)	Σεπτέμβριο-Οκτώβριο
15-30	Φύτεμα πράσου	Οκτώβριο-Νοέμβριο
15-30	Σπορά σέλινου	Οκτώβριο-Ιανουάριο
15-30	Σπορά λαχάνου	Νοέμβριο-Δεκέμβριο
15-30	Σπορά μπρόκολου	Δεκέμβριο-Ιανουάριο
15-30	Σπορά κουνουπιδιών	Δεκέμβριο-Ιανουάριο
15-30	Σπορά ραδικιών	Σεπτέμβριο-Οκτώβριο
15-30	Σπορά παντζαριών	Σεπτέμβριο-Οκτώβριο

ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ

Ημερ	Σπορά, φύτεμα κλπ.	Εποχή μαζέματος
1-15	Φύτεμα πατάτας	Νοέμβριο-Δεκέμβριο
1-15	Σπορά κολοκυθιών	Σεπτέμβριο-Οκτώβριο
1-15	Σπορά αγγουριών	Σεπτέμβριο-Οκτώβριο
1-15	Σπορά φασολιών	Οκτώβριο
1-15	Φύτεμα λαχάνου και κουνουπιδιού (όψιμου)	Δεκέμβριο-Ιανουάριο

15-30	Σπορά σπανακιού	Νοέμβριο
15-30	Σπορά άνηθου	Νοέμβριο
15-30	Σπορά ραδικιών	Νοέμβριο
15-30	Σπορά παντζαριών	Νοέμβριο-Δεκέμβριο
15-30	Σπορά μαρουλιών σαλάτας σε σπορείο	Οκτώβριο
15-30	Σπορά ραπανιών	Σεπτέμβριο-Νοέμβριο
15-30	Φύτεμα ραπανιών	Σεπτέμβριο-Νοέμβριο
15-30	Φύτεμα κρεμμυδιών (χλωρά)	Σεπτέμβριο-Δεκέμβριο
15-30	Σπορά σιναπιού	Σεπτέμβριο
15-30	Σπορά αντιδιών	Νοέμβριο

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ

Ημερ	Σπορά, φύτεμα κλπ.	Εποχή μαζέματος
1-15	Σπορά σπανακιών	Νοέμβριο
1-15	Σπορά άνηθου	Νοέμβριο-Δεκέμβριο
1-15	Σπορά σιναπιού	Νοέμβριο-Δεκέμβριο
1-15	Σπορά μαρουλιών (σπορείο)
1-15	Σπορά παντζαριών	Δεκέμβριο
1-15	Σπορά ραπανιών	Οκτώβριο
1-15	Σπορά αντιδιών	Δεκέμβριο
1-15	Σπορά καρότων	Δεκέμβριο-Ιανουάριο
1-15	Σπορά ρόκας	Νοέμβριο-Δεκέμβριο

ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ

Ημερ	Σπορά, φύτεμα κλπ.	Εποχή μαζέματος
1-15	Φύτεμα αντιδιών από σπορείο	Δεκέμβριο-Ιανουάριο
1-15	Φύτεμα μαρουλιών από σπόρο	Αύγουστο
1-15	Φύτεμα κρεμμυδιών (χλωρά)	Ιανουάριο-Φεβρουάριο
1-15	Σπορά καρότων	Ιανουάριο
1-15	Σπορά παντζαριών	Δεκέμβριο-Ιανουάριο
1-15	Σπορά ραδικιών	Δεκέμβριο-Ιανουάριο
1-15	Σπορά σπανακιού	Νοέμβριο-Δεκέμβριο
1-15	Σπορά ραπανιών	Νοέμβριο-Δεκέμβριο

  

15-30	Φύτεμα σκόρδων	Μάρτιο-Απρίλιο
15-30	Φύτεμα αγκινάρας	Απρίλιο-Μάιο
15-30	Σπορά μπιζελιών και αρακά	Μάρτιο-Απρίλιο
15-30	Σπορά κουκιών (χλωρών)	Φεβρουάριο-Μάρτιο
15-30	Φύτεμα φράουλας	Απρίλιο-Μάιο
15-30	Σπορά άνηθου	Νοέμβριο-Δεκέμβριο
15-30	Σπορά ρόκας	Δεκέμβριο-Ιανουάριο

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ

Ημερ	Σπορά, φύτεμα κλπ.	Εποχή μαζέματος
1-15	Σπορά μπιζελιών και αρακά	Απρίλιο-Μάιο
1-15	Σπορά κουκιών	Μάρτιο-Απρίλιο
1-15	Φύτεμα αντιδιών	Ιανουάριο-Φεβρουάριο
1-15	Φύτεμα μαρουλιών	Ιανουάριο-Φεβρουάριο
1-15	Σπορά καρότων	Φεβρουάριο-Μάρτιο
1-15	Φύτεμα κρεμμυδιών (χλωρά)	Ιανουάριο-Φεβρουάριο
1-15	Σπορά παντζαριών	Ιανουάριο

15-30	Σπορά ραδικιών	Ιανουάριο-Φεβρουάριο
15-30	Σπορά σιναπιού	Δεκέμβριο
15-30	Σπορά ραπανιών	Ιανουάριο
15-30	Φύτεμα αγκινάρας	Μάιο

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ

Ημερ	Σπορά, φύτεμα κλπ.	Εποχή μαζέματος
1-30	Σπορά ραπανιών	Ιανουάριο-Φεβρουάριο
1-30	Σπορά ραδικιών	Μάρτιο
1-30	Σπορά παντζαριών	Μάρτιο
1-30	Μεταφύτευμα μαρουλιών	Απρίλιο
1-30	Φύτευμα κρεμμυδιών (χλωρά)	Απρίλιο
1-30	Σπορά σπανακιού	Απρίλιο
1-30	Σπορά κουκιών	Μάρτιο-Απρίλιο

Πηγή: Η τροφή μας το φάρμακό μας  

Βιολογική καλλιέργεια ελιάς

Η ελαιοκαλλιέργεια ασχολείται µε ένα «φυσικό δέντρο» µε τεράστια ιστορική, οικονοµική και περιβαλλοντική σηµασία, γι’ αυτό και είναι βαθιά ριζωµένο στις παραδοσιακές συνήθειες κάθε παραγωγού. Είναι άριστα δεµένο µε την περιβαλλοντική πολιτική για αειφόρο ανάπτυξη της γεωργίας. Επιπλέον ενισχύει τον πολυδιάστατο ρόλο της γεωργίας, προσφέροντας προϊόντα των οποίων η αξία της παραγωγής δεν υπολογίζεται µόνο σε χρήµα. Αντίθετα, το ελαιόδεντρο εκτιµάται όλο και περισσότερο για την ιστορική του σηµασία, τη συµβολή του στην οµορφιά του τοπίου, στη βιοποικιλότητα, στην προστασία του περιβάλλοντος και στην υγιεινή διατροφή του σύγχρονου ανθρώπου. Όσοι εµπλέκονται στην αλυσίδα παραγωγής και εµπορίας των ελαιοκοµικών προϊόντων προσδίδουν όλο και περισσότερη σηµασία στην πιο πάνω εικόνα του ελαιόδεντρου. Πιστεύουν ακράδαντα ότι η ποιότητα των ελαιοπροϊόντων µπορεί να είναι καλύτερη, δίνοντας ιδιαίτερη σηµασία στην καλλιέργεια και χρησιµοποιώντας µεθόδους που είναι φιλικές προς το περιβάλλον. Η βιολογική καλλιέργεια της ελιάς βασίζεται σε µεθόδους αναζωογόνησης του εδάφους του ελαιώνα, στην ανακύκλωση των υποπροϊόντων και άλλων διαθέσιµων οργανικών υλικών και στην αναπαραγωγή και προστασία του περιβάλλοντος. Είναι η µέθοδος ελαιοπαραγωγής που στοχεύει στην παραγωγή µιας άριστης ποιότητας ελαιόλαδου, απαλλαγµένου από υπολείµµατα αγροχηµικών, που υποσκάπτουν την υγεία, και περιορίζει τη µόλυνση µε αγροχηµικά του εδάφους, του νερού και του αέρα. Συντελεί στη διατήρηση της ποικιλότητας πολύτιµων φυτών, ζώων και γενετικού υλικού. Στο φυλλάδιο αυτό, που ετοιµάστηκε στα πλαίσια του εκπαιδευτικού προγράµµατος του Τµήµατος Γεωργίας, δίνονται χρήσιµες πληροφορίες για τη βιολογική καλλιέργεια της ελιάς, ενός τοµέα που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και µεγάλες προοπτικές.



 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΛΑΙΩΝΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ


Κατάλληλη τοποθεσία

Πριν τη δηµιουργία ή εγκατάσταση νέου ελαιώνα βιολογικής παραγωγής είναι απαραίτητο να µελετηθούν και συνεκτιµηθούν οι εδαφοκλιµατολογικές συνθήκες της περιοχής. Τοποθεσίες µε περιορισµένη ηλιοφάνεια, µακρές περιόδους σκίασης και παγετόπληκτες περιοχές πρέπει όσο το δυνατό να αποφεύγονται. Παραθαλάσσιες περιοχές και περιοχές που επικρατεί δροσερός καιρός και ψηλή σχετική υγρασία, κατά τους καλοκαιρινούς και φθινοπωρινούς κυρίως µήνες, δεν πρέπει να προτιµούνται, γιατί τέτοιες περιοχές ευνοούν ψηλές προσβολές από το ∆άκο. Είναι, επίσης µεγάλης σηµασίας η αρχή ότι η τοποθεσία όπου θα εγκατασταθεί η βιολογική καλλιέργεια να µην επηρεάζεται από συµβατικούς ελαιώνες. Σε επικλινή τοποθεσία πρέπει να ληφθούν µέτρα προστασίας από µεταφορά νερών βροχής από συµβατικούς ελαιώνες ή άλλων συµβατικών καλλιεργειών. Επίσης, αν είναι δυνατό, η φυτεία να είναι αποµονωµένη µε ψηλό φυσικό ανεµοθραύστη, έτσι ώστε να µην επηρεάζεται από ψεκασµούς που θα διενεργούνται σε συµβατικούς ελαιώνες ή σε άλλες καλλιέργειες. Επιλογή εδαφών και µέτρα διόρθωσής τους Βασικό µέληµα κάθε βιοκαλλιεργητή ελιάς είναι από την αρχή της µετατροπής ή της εγκατάστασης του ελαιώνα βιολογικής παραγωγής να κάνει όλες εκείνες τις ενέργειες για να βελτιώσει σηµαντικά τις φυσικές και χηµικές ιδιότητες του εδάφους για κανονική θρέψη και ανάπτυξη των δέντρων. Πρέπει να έχουµε υπόψη µας ότι το έδαφος είναι ένας ζωντανός οργανισµός µε πλήθος σηµαντικών βιολογικών διεργασιών που µε τη σειρά τους µπορούν να δίνουν τροφή στα ελαιόδεντρα. Βαρετά εδάφη, µε περιορισµένη συγκέντρωση οργανικής ουσίας, δεν βοηθούν τα ελαιόδεντρα να αναπτυχθούν και να αποδώσουν ικανοποιητικά. Βαρετά και συνεκτικά εδάφη που συγκρατούν αρκετή υγρασία προκαλούν σηψιριζίες στα ελαιόδεντρα και περιορίζουν ή παρεµποδίζουν την πρόληψη διαφόρων θρεπτικών στοιχείων. Εδάφη φτωχά σε οργανική ουσία διορθώνονται, είτε µε την προσθήκη οργανικής ουσίας ή ζωικής κοπριάς ή µε την εφαρµογή χλωρής λίπανσης, που γίνεται µε την ενσωµάτωση στο έδαφος µείγµατος ψυχανθών (βίκος, κουκιά, µπιζέλι κτλ.) µε αγρωστώδη φυτά, µε στόχο την αύξηση της οργανικής ουσίας και του αζώτου. Η χλωρή λίπανση είναι η πλέον φθηνή µέθοδος λόγω των πλεονεκτηµάτων που παρέχει τόσο στο οικολογικό σύστηµα (µη εξάρτηση στο εισαγόµενο ακριβό σύστηµα οργανικής ουσίας), αλλά και από πλευράς καλλιεργητικής (ανταγωνισµός µε κάποια ζιζάνια κτλ). Επίσης, η προσθήκη οργανικής ουσίας στο έδαφος βελτιώνει τη δοµή του, κάνει πιο εύκολη την καλλιέργεια του εδάφους από τα γεωργικά µηχανήµατα και επιτρέπει την καλύτερη απορρόφηση και συγκράτηση της υγρασίας. Εγκατάσταση ελαιώνα και ποικιλίες Τα ελαιόδεντρα του βιολογικού ελαιώνα πρέπει να είναι φυτεµένα σε κανονικές αποστάσεις. Η πυκνή φύτευση δεν βοηθά τον κανονικό αερισµό τους. Στην αραιή φύτευση δεν γίνεται οικονοµική εκµετάλλευση ολόκληρης της έκτασης του εδάφους. Τα ελαιόδεντρα είναι προτιµότερο να έχουν ένα κορµό µε κανονικό ύψος ώστε να διευκολύνονται οι αναγκαίες καλλιεργητικές φροντίδες και ο κανονικός αερισµός. Οι καταλληλότερες ποικιλίες για βιοκαλλιέργεια θεωρούνται εκείνες που παρουσιάζουν ανθεκτικότητα στους εχθρούς και ασθένειες και είναι προσαρµοσµένες στις εδαφοκλιµατικές συνθήκες της κάθε περιοχής. Ποικιλίες εµβολιασµένες στην αγριοελιά παρουσιάζουν ανθεκτικότητα στις ασθένειες εδάφους και αναπτύσσουν µεγάλο ριζικό σύστηµα. Οι ποικιλίες «Κορωνέικη», «Ντόπια λαδοελιά» και δευτερευόντως η «Πικουάλ» παρουσιάζουν αρκετή ανθεκτικότητα στους εχθρούς και ασθένειες. Για παραγωγή βρώσιµων ελιών, καλές θεωρούνται οι ποικιλίες «Ντόπια λαδοελιά», η «Καλαµών» και η «Μαντζανίλο».


ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΙΚΕΣ ΦΡΟΝΤΙ∆ΕΣ

Θρεπτικές απαιτήσεις των ελαιόδεντρων

Σηµαντικές ποσότητες από τα κύρια θρεπτικά στοιχεία αζώτου, φωσφόρου και καλίου αποµακρύνονται κάθε χρόνο από τον ελαιώνα λόγω των αναγκών του φυτού για βλαστική ανάπτυξη και παραγωγή. Είναι φυσικό όταν οι αποµακρυνόµενες ποσότητες είναι µεγαλύτερες από τις διαθέσιµες να σηµειωθεί µείωση στην παραγωγή εκτός αν αυτά τα στοιχεία συµπληρωθούν. Η ποσότητα των στοιχείων που πρέπει να προστεθούν στο έδαφος κάθε ελαιώνα εξαρτάται από τον τύπο του εδάφους, τα διαθέσιµα αποθέµατα, την ακολουθούµενη πρακτική καλλιέργειας (κλάδεµα, άρδευση κτλ.) και την παραγωγή του έτους. Κατά συνέπεια δεν είναι δυνατό να καταλήξει κανένας σε κάποια ιδανική στρατηγική λίπανσης που να ισχύει σε όλες τις συνθήκες, µπορεί όµως να ξεχωρίσει κάποιες γενικές κατευθύνσεις. Πιο σηµαντική παράµετρος είναι πάντοτε οι θρεπτικές απαιτήσεις της καλλιέργειας, στην προκειµένη περίπτωση της ελιάς. Πρώτο µέληµα είναι η αναπλήρωση τουλάχιστο των θρεπτικών στοιχείων που αποµακρύνθηκαν µε τη συγκοµιδή και το κλάδεµα. Έχει βρεθεί ότι κατά µέσο όρο 100 κιλά ελαιόκαρπου αποµακρύνουν από το έδαφος: 0,9 κιλά Αζώτου (Ν), 0,2 κιλά Φωσφόρου (Ρ), 1,0 κιλό Κάλι (Κ) και 0,4 κιλά Ασβέστιο (Ca). Πρέπει να συνεκτιµηθεί και µια ποσότητα θρεπτικών στοιχείων που δεσµεύεται στο έδαφος, σε µη αφοµοιώσιµη µορφή (κυρίως σε Φωσφόρο και Κάλι) ή ακόµη χάνεται µε έκπλυση προς τα κατώτερα στρώµατα του εδάφους κυρίως σε Άζωτο. Τρόποι λίπανσης Η λίπανση του βιολογικού ελαιώνα στοχεύει στη βελτίωση της παραγωγικότητας του εδάφους και στη στρατηγική που εξασφαλίζει µακροχρόνια βελτίωση της υφής και δοµής του εδάφους παράλληλα µε την αύξηση της γονιµότητας του. Η λίπανση της ελιάς θα πρέπει να βασιστεί σε ένα πρόγραµµα διατήρησης και αναζωογόνησης του εδάφους των ελαιώνων. Το πρόγραµµα αυτό στηρίζεται κυρίως στην εφαρµογή της µεθόδου της χλωρής λίπανσης µε ψυχανθή, αγρωστώδη ή και µείγµατα, στην προσθήκη κοµπόστας από οργανικά υλικά, καθώς και στην προσθήκη ζωικής κοπριάς , η οποία απαραίτητα προέρχεται από ζώα πρώτιστα βιολογικής ή ακόµα εκτατικής εκτροφής. Περισσότερες πληροφορίες για τη χλωρή λίπανση και άλλα θέµατα που σχετίζονται µε τη βιολογική καλλιέργεια θα βρείτε στο φυλλάδιο του Τµήµατος Γεωργίας µε τον τίτλο Βιολογικές Καλλιέργειες, έκδοση 11/2002. Οργανική λίπανση: Οικονοµικός και πρακτικός τρόπος λίπανσης του βιολογικού ελαιώνα είναι η παρασκευή κοµπόστας χρησιµοποιώντας τα φυτικά υπολείµµατα του ελαιώνα µε κοπριά από βιολογικής ή εκτατικής εκτροφής ζώα. Ένας τρόπος παρασκευής οργανικής κοµπόστας είναι η χρησιµοποίηση των φύλλων ελιάς από τα ελαιοτριβεία µαζί µε ένα ποσοστό 10-20% περίπου κοπριά αιγοπροβάτων. Η κατασκευή αυτού του τύπου οργανικής κοµπόστας στοιχίζει, γι’ αυτό χρησιµοποιείται συνήθως τα πρώτα 3-4 χρόνια µετατροπής του ελαιώνα σε βιολογικό. Τα επόµενα χρόνια µπορούν να χρησιµοποιηθούν φύλλα ελιάς και άλλα φυτικά υπολείµµατα µαζί µε 20-40% ελαιολύµατα από τις δεξαµενές των ελαιουργείων. Ως γνωστό τα απόβλητα των ελαιοτριβείων έχουν καλή περιεκτικότητα σε διάφορα θρεπτικά στοιχεία, σε οργανική ουσία και σε µικροοργανισµούς. Η καλύτερη περίοδος τοποθέτησης της κοµπόστας είναι αµέσως µετά τη συγκοµιδή. Για κάθε δεκάριο συστήνονται κατά µέσο όρο 2 κυβικά µέτρα κοµπόστας. Η λίπανση συµπληρώνεται µε την ενσωµάτωση της φυσικής βλάστησης του ελαιώνα, µε την ενσωµάτωση των φύλλων και κλαδιών πάχους µέχρι 5 εκ. που θρυµµατίζονται µε την καλλιέργεια, µε τη χρήση ειδικών µηχανικών εργαλείων-θρυµµατιστών, καθώς και µε τη χρήση των απόνερων των ελαιοτριβείων. Η καταστροφή της φυσικής βλάστησης (αγριόχορτων) γίνεται µε µηχανική καλλιέργεια ή, στα µέρη που δεν µπορεί να εργαστεί το τρακτέρ, µε χορτοκοπτική µηχανή πλάτης. Η καλλιέργεια του εδάφους γίνεται αµέσως µετά το κλάδεµα και την τοποθέτηση της οργανικής κοµπόστας, έτσι ώστε µε την καλλιέργεια να γίνεται και ενσωµάτωση της στο έδαφος. Οι πιο πάνω ποσότητες έχουν στόχο τη γενική κάλυψη των αναγκών και το λεγόµενο «χτίσιµο» της γονιµότητας του εδάφους. Οι χηµικές αναλύσεις εδάφους δείχνουν την εικόνα των θρεπτικών στοιχείων στο έδαφος, ενώ η φυλλοδιαγνωστική το επίπεδο των θρεπτικών στοιχείων που µπόρεσε να προσλάβει το φυτό. Χρόνος και τρόπος εφαρµογής: Πιο κατάλληλη εποχή για την προσθήκη θρεπτικών στοιχείων είναι το φθινόπωρο, από την άποψη ότι θα πρέπει το οργανικό λίπασµα να µπορέσει να αξιοποιήσει όσο καλύτερα γίνεται τις χειµερινές βροχοπτώσεις για να διαλυθεί και να προσληφθεί από τα ελαιόδεντρα. Συστήνεται επιφανειακός διασκορπισµός των θρεπτικών στοιχείων και µετά ελαφριά ενσωµάτωση τους µε καλλιεργητή φρέζα κτλ.

ΑΡ∆ΕΥΣΗ

Η ελιά θεωρείται από τα πιο ανθεκτικά φυτά στην ξηρασία. Παρά τις ξηροφυτικές της ιδιότητες, η ελιά για να αναπτυχθεί και αποδώσει οικονοµικά ως δενδρώδης καλλιέργεια απαιτεί την επάρκεια εδαφικής υγρασίας. Η άρδευση της ελιάς δεν επιδρά θετικά µόνο στη βλάστηση, ανθοφορία, καρποφορία και κατ’ επέκταση στην αύξηση των αποδόσεων αλλά και στον περιορισµό της παρενιαυτοφορίας των δέντρων. Η ελιά έχει ιδιαίτερα µεγάλες απαιτήσεις σε νερό τους µήνες Ιανουάριο και Φεβρουάριο όπου διαφοροποιούνται οι ανθοφόροι οφθαλµοί, τον Απρίλιο-Μάιο, όπου έχουµε την άνθηση και καρπόδεση της ελιάς και τον Ιούνιο όπου είναι η περίοδος σκλήρυνσης του πυρήνα. Επίσης, η άρδευση της ελιάς κατά τους θερµούς µήνες περιορίζει τη συρρίκνωση του καρπού. Η ποσότητα του νερού και συχνότητα άρδευσης εξαρτάται από την ανάπτυξη του δέντρου, το βλαστικό στάδιο, την εποχή, το έδαφος, το σύστηµα άρδευσης και τις κλιµατολογικές συνθήκες της περιοχής. Ενδεικτικά, οι απαιτήσεις της ελιάς σε νερό κυµαίνονται από 400-450 κυβικά µέτρα/δεκάριο/έτος για τις επιτραπέζιες ποικιλίες και 200 κυβικά µέτρα/δεκάριο/έτος για τις ελαιοποιήσιµες ποικιλίες. Τέλος, για την ορθολογιστική χρήση του νερού συστήνεται η χρήση βελτιωµένων συστηµάτων άρδευσης (σταγόνες, µικροεκτοξευτήρες), καθώς και η εφαρµογή ωραρίων άρδευσης. ΚΛΑ∆ΕMΑ Το κλάδεµα των ελαιόδεντρων είναι µια σηµαντική εργασία που αποσκοπεί στην προσαρµογή της ανάπτυξης και καρποφορίας των δέντρων στις εδαφοκλιµατικές συνθήκες της περιοχής και στις καλλιεργητικές µας επιδιώξεις, ιδιαίτερα στην προστασία από εντοµολογικές παθήσεις και στη διευκόλυνση της συγκοµιδής των ελιών, που είναι το κύριο οικονοµικό κόστος της ελαιοκαλλιέργειας. Στα ελαιόδεντρα βιολογικής παραγωγής γίνονται δύο τύποι κλαδέµατος: Το κλάδεµα διαµόρφωσης και το κλάδεµα ανάπτυξης και καρποφορίας. • Κλάδεµα διαµόρφωσης γίνεται συνήθως στα νεαρά δέντρα, µε στόχο τη δηµιουργία ενός ανθεκτικού σκελετού και ενός σχήµατος που θα ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της µηχανικής ελαιοσυλλογής. • Κλάδεµα καρποφορίας γίνεται στα παραγωγικά δέντρα, για εξασφάλιση αερισµού και φωτισµού, σταθερής καρποφορίας και καλής ποιότητας καρπού.


ΣΩΣΤΗ ∆ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩN ΕΧΘΡΩN ΤΩN ΕΛΑΙO∆ΕNΤΡΩN
Η σωστή διαµόρφωση των ελαιόδεντρων, µε το κλάδεµα, η εδαφοκάλυψη, η λίπανση και η άρδευση, καθώς και η διατήρηση φυσικής ισορροπίας συντελούν στην αποφυγή προσβολών από εχθρούς της ελιάς. Ο σοβαρότερος εντοµολογικός εχθρός είναι ο ∆άκος της ελιάς. Η αντιµετώπιση του στηρίζεται στα µέσα µαζικής παγίδευσης µε τη χρήση διαφόρων τύπων παγίδων. Με τη µέθοδο αυτή επιδιώκεται η σύλληψη όσο το δυνατό µεγαλύτερου αριθµού τέλειων εντόµων του ∆άκου ώστε να µειωθεί ο πληθυσµός του σε επίπεδα που δεν προκαλούν οικονοµική ζηµιά. Οι παγίδες που χρησιµοποιούνται µπορεί να είναι αυτοσχέδιες, που βασίζονται σε διάλυµα πρωτεΐνης για προσέλκυση του ∆άκου ή σε έτοιµες παγίδες που υπάρχουν στην αγορά. Οι τελευταίες είναι χάρτινες εµποτισµένες µε εντοµοκτόνο και ελκύουν το ∆άκο µε φεροµόνη και αµµωνία. Όταν τοποθετούνται έγκαιρα και ο πληθυσµός του ∆άκου είναι σχετικά χαµηλός, η προσβολή στον καρπό είναι περιορισµένη και σε ανεκτό επίπεδο. Αντίθετα, σε ψηλό πληθυσµό του ∆άκου το αποτέλεσµα συνήθως δεν είναι ικανοποιητικό. Τα Λεπιδόπτερα έντοµα, όπως ο Ρυγχίτης, ο Πυρηνοτρήτης, η Μαργαρόνια και η Ζευζέρα πρέπει να παρακολουθούνται στενά από το γεωπόνο σε συνεργασία µε τους ενδιαφερόµενους αγρότες, µε τη βοήθεια σύγχρονων µεθόδων, όπως οι παγίδες φεροµόνης. Η Ζευζέρα δηµιουργεί προβλήµατα στα ελαιόδεντρα και δύσκολα αντιµετωπίζεται. Από τα Ηµίπτερα, τα Κοκκοειδή Saissetia olea (Λεκάνιο) και η Parlatoria oleae, καθώς και η Ψύλλα Euphyllura olivina, δυνατό να προκαλέσουν ζηµιές. Αντιµετωπίζονται µε καλό κλάδεµα και αερισµό των δέντρων, καθώς και µε τη συµβολή των ωφέλιµων εντόµων. Ο Φλοιοτρήβης αποτελεί συνήθως πρόβληµα σε αδύνατα δέντρα. Αντιµετωπίζεται µε καλλιεργητικά µέτρα, όπως καταστροφή µε κάψιµο των κλαδιών που κόβονται µε το κλάδεµα και κατάλληλη άρδευση και λίπανση. Συνεχής θα πρέπει να είναι η προσπάθεια ενίσχυσης της παρουσίας και αύξησης του πληθυσµού των ωφέλιµων εντόµων και ζώων στην περιοχή για απαλλαγή από την ανάγκη κάποιων επεµβάσεων, κάτι που µειώνει το κόστος παραγωγής αλλά ωφελεί και το περιβάλλον. Αν υπάρξει κάποιο πρόβληµα, ο έλεγχος των «επιβλαβών» εντόµων γίνεται είτε µε παγίδες είτε µε επιλεγµένα φυσικά εντοµοκτόνα, µη τοξικά για τον άνθρωπο, που επιτρέπονται στα πλαίσια της βιολογικής γεωργίας (Θειάφι, Βάκιλος Θουριγγίας, Ροτενόνη, Πύρεθρο, ειδικά λάδια κτλ). 


ΣΥΓΚOMΙ∆Η, ΕΚΘΛΙΨΗ ΤOΥ ΕΛΑΙOΚΑΡΠOΥ ΚΑΙ ΤΥΠOΠOΙΗΣΗ


Στόχος της ελαιοβιοκαλλιέργειας είναι η παραγωγή εξαίρετου παρθένου ελαιόλαδου, µε όλα τα χηµικά και οργανοληπτικά χαρακτηριστικά άριστης ποιότητας. Κατά τη συγκοµιδή ο καρπός δεν πρέπει να έρχεται σε επαφή µε το έδαφος και να µεταφέρεται όσο το δυνατό γρηγορότερα στο ελαιοτριβείο. Η έκθλιψη πρέπει να γίνεται χωρίς µεγάλη καθυστέρηση, και αν το ελαιοτριβείο δεν χρησιµοποιείται αποκλειστικά για βιολογική έκθλιψη, πρέπει να έχει καθαριστεί και πλυθεί σχολαστικά πριν την επεξεργασία και έκθλιψη του βιολογικού ελαιόκαρπου. Είναι όµως καλύτερα η έκθλιψη του βιολογικού ελαιόκαρπου να γίνεται από εξειδικευµένα «βιολογικά ελαιοτριβεία». Η αποθήκευση του βιολογικού ελαιόλαδου µέχρι και την τελική τυποποίηση του πρέπει να γίνεται σε δοχεία κατασκευασµένα από κατάλληλο ανοξείδωτο χάλυβα και να φυλάγεται σε δροσερή και ξηρή αποθήκη.


 ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ

 Η βιολογική καλλιέργεια της ελιάς διέπεται, νοµικά, από τον περί Βιολογικής Παραγωγής Νόµο 160(Ι) του 2001 και τους σχετικούς Κανονισµούς (Κ.∆.Π. 506/2001). Η νοµοθεσία αυτή είναι πλήρως εναρµονισµένη µε την αντίστοιχη Ευρωπαϊκή Νοµοθεσία Καν. (Ε.Ε.) 2092/91. Σύµφωνα µε τη σχετική Ευρωπαϊκή και Κυπριακή Nοµοθεσία, ο έλεγχος της βιολογικής παραγωγής γίνεται από εξουσιοδοτηµένους αδειούχους Οργανισµούς Ελέγχου και Πιστοποίησης µε την εποπτεία της Εντεταλµένης Υπηρεσίας (Τµήµα Γεωργίας). Η σήµανση «βιολογικό προϊόν» είναι νοµικά κατοχυρωµένη µόνο για τα προϊόντα που παράγονται σύµφωνα µε τους πιο πάνω Νόµους και Κανονισµούς της Ε.Ε. (Για περισσότερες πληροφορίες, βλέπε στο φυλλάδιο του Τµήµατος Γεωργίας µε τον τίτλο Νοµικό Πλαίσιο Βιολογικής Γεωργίας, έκδοση 6/2002). Με τις συλλογικές και οµαδικές προσπάθειες η βιοκαλλιέργεια γίνεται πιο εύκολα και τα παραγόµενα ελαιοκοµικά προϊόντα ποιοτικά καλύτερα. Με την Οργάνωση των ελαιοπαραγωγών σε «Οµάδες Παραγωγών» η βιολογική καλλιέργεια της ελιάς έχει καλύτερα αποτελέσµατα. ∆ιευκολύνεται η ενηµέρωση των παραγωγών και αντιµετωπίζονται ευκολότερα τα προβλήµατα που ενδεχοµένως παρουσιάζονται στην περιοχή. Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνονται ευκολότερα τα απαραίτητα οικονοµικά µεγέθη για παραγωγή και εµπορία (διάθεση) του επώνυµου προϊόντος µιας περιοχής. Τα επώνυµα βιολογικά προϊόντα είναι περισσότερο ανταγωνιστικά και απολαµβάνουν ψηλότερες τιµές στις διεθνείς αγορές.

Εγκατάσταση

Για την επιτυχή εγκατάσταση ενός ελαιώνα θα πρέπει να μελετηθούν προσεχτικά όλοι οι παράγοντες, ώστε ο παραγωγός να  στοχεύει  σε μια άριστη σοδειά. Θα πρέπει κανείς να λάβει υπόψη του τη ποικιλία της ελιάς που θέλει να καλλιεργήσει, τις εδαφικές και κλιματικές συνθήκες του αγροκτήματος. Πιο αναλυτικά:

·  Επιλογή κατάλληλης ποικιλίας. Μεγάλη προσοχή πρέπει να δοθεί στις κλιματικές απαιτήσεις και το ιδιαίτερο κλίμα που επικρατεί στην υπό μελέτη περιοχή. Την ανθεκτικότητα της ενάντια σε έντομα και παθογόνα που βρίσκονται εκεί, αλλά και τι απαιτήσεις που υπάρχουν σε νερό και θρεπτικά στοιχεία στην περιοχή εγκατάστασης του ελαιώνα. Τέλος σημαντική είναι η προετοιμασία του εδάφους, η απομάκρυνση βράχων, ή ανεπιθύμητων φυτικών υπολειμμάτων. Σε περίπτωση που το χωράφι βρίσκεται σε επικλινές έδαφος θα πρέπει να γίνεται ισοπέδωση.

· Αποστάσεις φύτευσης. Αυτές καθορίζονται από την τελική ανάπτυξη του δένδρου, ώστε να αποφεύγονται φαινόμενα σκίασης, ανεπαρκούς αερισμού, ανταγωνισμού για νερό και θρεπτικά στοιχεία, δυσκολία στο μάζεμα. Τέλος κατάλληλες αποστάσεις σημαίνει πρόληψη κατά των παθογόνων και των επιβλαβών εντόμων που αναπτύσσονται σε έναν ελαιώνα. Πιο συγκεκριμένα υπάρχουν οι παρακάτω τύποι διάταξης:

Παραδοσιακές εγκαταστάσεις φύτευσης: Οι αποστάσεις μεταξύ δένδρων 6Χ8μ., 7Χ8μ., 8Χ8μ., 10Χ10μ. Στο στρέμμα τοποθετούνται περίπου 20 δέντρα, ανάλογα την περιοχή, το έδαφος και την ποικιλία. Η κατεύθυνσή τους πρέπει να είναι από το Βορρά προς το Νότο για καλύτερη έκθεση στον ήλιο. Όσο μεγαλύτερες οι αποστάσεις τόσο μεγαλύτερη η κόμη των δένδρων.

Εντατική καλλιέργεια: Οι αποστάσεις σε αυτόν τον τύπο της καλλιέργειας είναι 5Χ6μ., 6Χ6μ.,και στο στρέμμα καλλιεργούνται 27-30 δένδρα. Συνήθης τακτική είναι να φυτεύονται τα πρώτα 10-15 χρόνια σε γραμμή 6Χ6μ ένα επιπλέον δέντρο ώστε να μετατρέπεται σε γραμμή 6Χ3μ. και μετά τα 15 χρόνια να αφαιρείται.  

Η καλλιέργεια αλόης τον έσωσε από την ανεργία

Ο 31χρονος Χρήστος Φέστας είναι ηλεκτρολόγος στο επάγγελμα. Ποτέ δεν έκοψε ωστόσο τους δεσμούς με τη γη και όταν οι δουλειές λόγω της οικονομικής κρίσης άρχισαν σταδιακά να μειώνονται συμπαρασυρόμενες από την πτώση της οικοδομικής δραστηριότητας, αποφάσισε να επιστρέψει στον πρωτογενή τομέα.

Αρχικά έδειξε ενδιαφέρον για την αμπελουργία με δεδομένο ότι στο Μελανειός όπου έχει αγροτεμάχια βρίσκεται κοντά και η «Αριούσιος». Όταν διαπίστωσε πως ούτε αυτό το σενάριο θα προχωρούσε, ένας φίλος του, του μίλησε για την καλλιέργεια της Αλόης.

«Το χωράφι είναι 4 στρέμματα από τα οποία αυτή τη στιγμή καλλιεργούνται 1200 τ.μ.. Οι δουλειές είχαν πέσει πολύ κι αναζητούσα διέξοδο. ένας φίλος μου μίλησε για την Αλόη κι άρχισα να ψάχνω»,περιγράφειστον "π" , ο Χρ. Φέστας το πως ξεκίνησε την καλλιέργεια Αλόης.

Η εταιρεία από την Κρήτη

«Ρωτώντας φτάνεις στην πόλη» λέει ο λαός και κάπως έτσι ο βορειοχωρούσης κ. Φέστας, ανακάλυψε μια εταιρεία στην Κρήτη που ασχολείται με την καλλιέργεια Αλόης. «Βρήκα την εταιρεία, αγόρασα 900 φυτά και προχωρήσαμε στην υπογραφή συμφωνητικού με το οποίο  εξασφαλίζεται η τιμή με βάση την οποία θα αγοράσει το προϊόν η εταιρεία. Η τιμή θα διαμορφώνεται χρόνο με το χρόνο με βάση τις τιμές ενός ινστιτούτου στη Γερμανία» εξηγεί τη διαδικασία ο κ. Φέστας.

Ο ίδιος έχει πρωταρχικό μέλημα να διατηρεί την καλλιέργεια έτσι ώστε να φτάσει η στιγμή της συγκομιδής, την οποία όπως και τη μεταφορά του καρπού, αναλαμβάνει η εταιρεία. Είναι μια απαιτητική καλλιέργεια. Θέλει πολύ δουλειά, στο ξεχορτάριασμα ειδικά, ενώ την απειλούν οι παγετοί και τα σαλιγκάρια.

Η απόδοση

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του κ. Φέστα αυτή τη στιγμή  η καλλιέργεια της Αλόης για τον ίδιο αποτελεί μια εναλλακτική λύση. Με  στρεμματική απόδοση από 7.000-13.000 ευρώ αν ασχοληθούμε αποκλειστικά με αυτό. Το αν η εναλλακτική ενασχόληση θα γίνει αποκλειστική έχει άμεση συνάρτηση με την καλλιεργήσιμη έκταση, αφού όσο μεγαλύτερη είναι η έκταση τόσο μεγαλύτερη είναι και η παραγωγή άρα και η απόδοση, εφόσον είναι εξασφαλισμένοι οι αγοραστές. «Με 15 ή περισσότερα στρέμματα μιλάμε για κύριο εισόδημα, αλλά με 2 στρέμματα μιλάμε για συμπληρωματικό εισόδημα».

Αβεβαιότητα

Παρότι όλες οι συνθήκες γύρω από την επιλογή του θα μπορούσαν να του επιτρέψουν να αισιοδοξεί ο κ. Φέστας είναι προβληματισμένος. «Όταν ξεκίνησα πίστευα, πως η στροφή στον πρωτογενή τομέα θα ήταν λύση. Τώρα με όλα αυτά που ακούμε με το ασφαλιστικό, με τη φορολόγηση, δεν ξέρω πια τι να περιμένω. Δυστυχώς στην Ελλάδα ότι κι αν προσπαθήσεις να φτιάξεις, όσο κι αν προσπαθήσεις εσύ, δεν θα ξέρεις ποτέ τι αλλαγές θα σου επιφέρουν κάποιοι άλλοι» καταλήγει στην αναφορά του ο νέος καλλιεργητής.

Ποια είναι η Αλόη

Η κλιματική αλλαγή σύμφωνα με τον ίδιο επιτρέπει και στη χώρα μας την καλλιέργεια της Αλόης ενώ η αναγνωρισιμότητα των ευεργετικών δράσεων της στο ευρύ κοινό και στη χώρα μας έχει αυξήσει τη ζήτηση.

Η αλόη βέρα (Aloe Vera) μοιάζει με μικρό κάκτο, αλλά ανήκει στην οικογένεια των κρινοειδών, όπως το σπαράγγι, το κρεμμύδι και το σκόρδο. Περιέχει πάνω από 150 συστατικά, όπως λιγνίνη, σαπωνίνες, ανθρακινόνες, βιταμίνες, ασβέστιο, σίδηρο, χαλκό, ψευδάργυρο, αμινοξέα, ένζυμα, πολυσακχαρίτες, στερόλες, λεκτίνες κ.ά.

Έχει αναπλαστικές ιδιότητες και βοηθά στην επούλωση τραυμάτων. Ανάμεσα στα θρεπτικά συστατικά της αλόης βέρα περιλαμβάνονται οι βιταμίνες A, C και E. H βιταμίνη A (ρετινόλη) φημίζεται για τις αναπλαστικές της ιδιότητες στα κύτταρα και χρησιμοποιείται ευρέως στην κοσμετολογία ως αντιρυτιδικό συστατικό.

Και το σημαντικό είναι ότι η εγχώρια παραγωγή δεν καλύπτει τις ανάγκες ζήτησης, με αποτέλεσμα να εισάγουμε χυμό αλόης από τη Γερμανία. Υπολογίζεται ότι το 25% των φαρμακευτικών σκευασμάτων που κυκλοφορούν παγκοσμίως περιλαμβάνουν και αλόη.

Πηγή: Agro 24