Καλλιεργώ μηλιά, αχλαδιά, κυδωνιά

Καλλιεργώ μηλοειδή: Μηλιά, αχλαδιά, κυδωνιά

Η μηλιά, η αχλαδιά και η κυδωνιά είναι φυλλοβόλα δέντρα που ανήκουν στην οικογένεια Rosaceae και στην υποοικογένεια Pomoideae. Γενικά αναφέρονται ως «γιγαρτόκαρπα», από τα γίγαρτα, δηλαδή τους σπόρους που περιέχει ο καρπός τους. Είναι δε από τα δέντρα που σπάνια απουσιάζουν από έναν ελληνικό κήπο, εφόσον φυσικά ευδοκιμούν στην περιοχή που αυτός βρίσκεται. Τα οπωροφόρα δέντρα ζουν πολλά χρόνια και είναι εξαιρετικά διακοσμητικά, ιδιαίτερα την περίοδο που βρίσκονται στην ανθοφορία. Εκτός αυτού προσφέρουν τη μεγάλη ευχαρίστηση που νιώθει κανείς, όταν κόβει φρέσκα φρούτα από τον κήπο του. Παρακάτω θα αναφερθούμε στa τρία πιο κοινά χειμωνιάτικα φρούτα, το μήλο, το αχλάδι και το κυδώνι και σε όλα όσα πρέπει να ξέρετε για τις διάφορες ποικιλίες τους και για τη σωστή καλλιεργητική τους τεχνική και φροντίδα.

Φυτευω μηλοειδη: μηλια, αχλαδια, κυδωνια.

Σπορά – μεταφύτευση των μηλοειδών

Δενδρύλλια γιγαρτοκάρπων (μηλοειδών) πωλούνται σε αρκετά φυτώρια καλλωπιστικών, αλλά φυσικά υπάρχουν εξειδικευμένα και πολύ πιο αξιόπιστα φυτώρια καρποφόρων δέντρων. Στη μηλιά και στην αχλαδιά, το δενδρύλλιο που φυτεύουμε, αποτελείται από το υποκείμενο και το εμβόλιο ή ποικιλία. Το υποκείμενο παρέχει το ριζικό σύστημα, προσδίδει ανάλογα με τις ιδιότητές του κάποιες αντοχές στο φυτό (π.χ. σε αντίξοες εδαφικές συνθήκες) και επιδρά τόσο στη ζωηρότητα της βλάστησης του εμβολίου όσο και στην πρωιμότητα και αποδοτικότητα αυτού.

ΔΕΝ μπορούν να εμβολιαστούν οποιεσδήποτε ποικιλίες σε ένα υποκείμενο, εκτός μόνο από τις συμβατές με αυτό. Αν υπάρχει περίπτωση «ασυμφωνίας» υποκειμένου και εμβολίου, το εμβόλιο θα αποκολληθεί. Ειδικότερα στη μηλιά, χρησιμοποιούνται κλωνικά  υποκείμενα, κάποια από τα οποία προσδίδουν ελαφρό νανισμό στα δέντρα και η ανάπτυξή τους είναι σαφώς μικρότερη από τα γνωστά μας ψηλά και υπερβολικά ανεπτυγμένα δέντρα. Αυτά τα δέντρα φτάνουν σε πλήρη καρποφορία τον 5^ο-6^ο χρόνο. Όταν αγοράζουμε δενδρύλλια καρποφόρων, μαθαίνουμε πάντα το υποκείμενο και την ποικιλία, καθώς και πιθανές ιδιαιτερότητες του φυτού, όπως η ανάγκη υποστήλωσης. Στην αχλαδιά χρησιμοποιούνται ως υποκείμενα επιλογές κυδωνιάς για να επιτευχθεί μερικός νανισμός και ταχύτερη είσοδος στην καρποφορία (από το 3ο- 4ο έτος). Μόνο στη κυδωνιά χρησιμοποιούνται ως υποκείμενα σπορόφυτα του φυτού και σε αυτά εμβολιάζεται η ποικιλία.

Οι γνωστότερες ποικιλίες μήλων είναι:

• το πρώιμο φιρίκι, που ωριμάζει τον Αύγουστο και έχει πρασινοκίτρινο φλοιό με κόκκινες κηλίδες,
• η ομάδα Red Delicious, που διακρίνεται από μεγάλους καρπούς με κόκκινο φλοιό,
• η ομάδα Golden Delicious με κιτρινοπράσινο φλοιό, αρωματική σάρκα και ωρίμανση το Σεπτέμβριο και
• η Granny Smith, που ωριμάζει τον Οκτώβριο και έχει βαθυπράσινο παχύ φλοιό και υπόξινη χυμώδη σάρκα.

Οι  ποικιλίες της αχλαδιάς διακρίνονται σε

• Καλοκαιρινές, όπως η Κοντούλα, η Τσακώνικη και η Williams (ποικιλία που συνδυάζει υπέροχη γεύση και πολύ καλή ποιότητα κομπόστας!) που ωριμάζουν τον Ιούλιο – Αύγουστο και
• Φθινοπωρινές όπως η Passa Crassana (μεγάλο, μηλοφόρο, καφετί αχλάδι) που ωριμάζει τον Οκτώβριο.

Πότε φυτεύουμε μηλιά, αχλαδιά και κυδωνιά.

Σε αρκετές περιπτώσεις τα φυλλοβόλα καρποφόρα φυτά διατίθενται στα φυτώρια γυμνόρριζα  και κατά συνέπεια η ενδεικνυόμενη περίοδος φύτευσης είναι από Νοέμβριο έως και Μάρτιο. Βέβαια εξαιρούνται οι περίοδοι παγωνιάς. Προμηθευόμαστε δενδρύλλια με καλή υγιεινή κατάσταση και πάντα ελέγχουμε το σημείο εμβολιασμού για πιθανή αρχή αποκόλλησης του εμβολίου.

Επιλέγουμε στον κήπο τη θέση φύτευσης, έχοντας πάντα στο μυαλό μας ότι το δέντρο μεγαλώνοντας θα καταλάβει αρκετό χώρο. Ανοίγουμε λάκκους όπως γνωρίζουμε για όλες τις υπόλοιπες φυτεύσεις και τοποθετούμε το δενδρύλλιο έτσι, ώστε το σημείο εμβολιασμού να είναι αρκετά υψηλότερα από την επιφάνεια του εδάφους.

ΑΝ ΣΚΕΠΑΣΟΥΜΕ ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΥ ΜΕ ΕΔΑΦΟΣ, το πιο πιθανό είναι να ριζοβολήσει η ποικιλία αχρηστεύοντας έτσι την αξία του υποκειμένου. Αφού κλείσουμε το λάκκο και πιέσουμε ελαφρά για καλή επαφή των ριζών με το έδαφος, φροντίζουμε να ποτίζουμε συχνά το δενδρύλλιο. Μια μέτρια λίπανση καθώς και η συχνή απομάκρυνση ζιζανίων, είναι ιδιαίτερα ευεργετικά για την εγκατάσταση του δενδρυλλίου.

Τόσο οι μηλιές όσο και οι αχλαδιές είναι δέντρα ψυχρών περιοχών και απαιτούν έναν ελάχιστο αριθμό ωρών σε χαμηλές θερμοκρασίες για να διακοπεί ο λήθαργος των οφθαλμών, οι οποίοι θα δώσουν αργότερα τη νέα βλάστηση και την καρποφορία. Αυτό πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ανάλογα με την περιοχή  στην οποία βρισκόμαστε.

Η μηλιά έχει τις περισσότερες απαιτήσεις (min 900h) σε συνολικό αριθμό ωρών σε θερμοκρασίες χαμηλότερες από 7^οC. Οι ήπιοι – θερμοί χειμώνες είναι περιοριστικοί για το δέντρο, με αποτέλεσμα την αδύνατη βλάστηση, την περιορισμένη καρποφορία και την ασύγχρονη ωρίμανση. Αρκετά ψηλές είναι και οι απαιτήσεις της αχλαδιάς σε χαμηλές θερμοκρασίες, ενώ αντίθετα η κυδωνιά καλλιεργείται σε πιο ζεστά μέρη χωρίς πρόβλημα.

Εκτός των απαιτήσεων σε ψύχος, ένας σημαντικός παράγοντας για την καλή καρποφορία είναι η σωστή επικονίαση και γονιμοποίηση των ανθέων. Οι περισσότερες ποικιλίες μηλιάς και αχλαδιάς δεν επικονιάζονται. Γονιμοποιούνται από τη δικιά τους γύρη, αλλά και από γύρη άλλων ποικιλιών. Απαιτούν ένα «δέντρο – επικονιαστή» ποικιλίας συμβατής με αυτή που επιθυμούμε. Καλό είναι να υπάρχει στον κήπο ή στην κοντινή μας περιοχή μια «επικονιάστρια ποικιλία» του δέντρου που έχουμε και επίσης οι δύο ποικιλίες να «συνανθούν» ώστε να εξασφαλίζεται η καλύτερη δυνατή καρποφορία και των δύο δέντρων.

Καλλιεργητικές Φροντίδες

Κλάδεμα της μηλιάς, αχλαδιάς και κυδωνιάς

Κατά την εγκατάσταση των δενδρυλλίων στον κήπο γίνεται το κλάδεμα διαμόρφωσης που σκοπό έχει να δημιουργήσει ένα δέντρο μεσαίου μεγέθους με κλαδιά σε κανονικές αποστάσεις μεταξύ τους και σε αρκετά μεγάλη γωνία με τον κορμό. Έτσι οι οποιεσδήποτε επεμβάσεις θα είναι εύκολες, όλα τα σημεία του δέντρου θα έχουν καλή έκθεση στο φως και καλό αερισμό και οι αρκετά οριζόντιοι σε σχέση με τον κορμό κλάδοι θα μπορούν να αντέξουν το φορτίο καρποφορίας. Με αυτό το κλάδεμα μπορούμε να δώσουμε διάφορα σχήματα στις μηλιές και αχλαδιές, τα οποία βέβαια εξαρτώνται άμεσα από το υποκείμενο και τη ζωηρότητα ανάπτυξης της ποικιλίας. Το πιο διαδεδομένο σχήμα είναι το ανοιχτό κύπελλο. Όταν πλέον το δέντρο μπει σε καρποφορία, το κλάδεμα που γίνεται, αποσκοπεί στην καλύτερη δυνατή ισορροπία μεταξύ βλάστησης και καρποφορίας, τη διατήρηση του σχήματος και την ανανέωση των καρποφόρων οργάνων.

Η μηλιά και η αχλαδιά σχηματίζουν μικτούς οφθαλμούς επάκρια, στην κορυφή κοντών βλαστών τουλάχιστον δύο ετών και λιγότερα στην κορυφή λεπτών ετήσιων βλαστών. Οι οφθαλμοί που θα δώσουν μόνο βλάστηση είναι λεπτοί και κολλημένοι πάνω στους βλαστούς, ενώ οι μικτοί είναι διογκωμένοι, με τις καταβολές της ταξιανθίας και 1-3 υποτυπώδεις βλαστούς στο εσωτερικό τους.

Εφόσον η καρποφορία είναι κατά κύριο λόγο σε βλαστούς μεγαλύτερους των δύο ετών, κατά το κλάδεμα ΔΕΝ βραχύνουμε τους εύρωστους ετήσιους, ενώ απαλείφουμε εντελώς τους αδύνατους κοντούς βλαστούς που προσανατολίζονται στο εσωτερικό της κόμης. Το κλάδεμα καρποφορίας για τα γιγαρτόκαρπα είναι καλύτερα να γίνεται κοντά στα Χριστούγεννα (περίοδος πλήρους ληθάργου) και ΠΟΤΕ πριν την πτώση των φύλλων το φθινόπωρο ή μετά την έναρξη της κυκλοφορίας των χυμών την άνοιξη. Το καλοκαίρι, μετά τον σχηματισμό των καρπών, μπορούμε προσεκτικά να αφαιρέσουμε κάποιους βλαστούς που εμποδίζουν ή φέρουν πολύ μικρούς καρπούς. Το κλάδεμα, είτε διαμόρφωσης, είτε καρποφορίας και ανανέωσης, πρέπει να γίνεται προσεκτικά και κατόπιν συμβουλών αν εμείς δεν γνωρίζουμε, γιατί μια λάθος τομή δύσκολα διορθώνεται.

Καλλιεργητικές φροντίδες

Η λίπανση και η άρδευση στη μηλιά και την αχλαδιά πρέπει να γίνονται στα κατάλληλα στάδια, ώστε να διατηρείται η ισορροπία βλάστησης και καρποφορίας.Τα κρίσιμα στάδια είναι η αύξηση των καρπών και η ταυτόχρονη διαφοροποίηση των καρποφόρων οφθαλμών του επόμενου έτους. Το καλοκαίρι κατά τις αρχές Ιουλίου, που οι καρποί πλησιάζουν στο τελικό τους μέγεθος, μέσα στους οφθαλμούς βλαστών μεγαλύτερων των 20 ετών, διαφοροποιούνται και σχηματίζονται οι ταξιανθίες του επόμενου έτους. Σ΄ αυτό το χρόνο η επάρκεια θρεπτικών στοιχείων και νερού είναι απαραίτητη για τη σωστή ανάπτυξη και των καρπών και των οφθαλμών. Εάν το δέντρο δεν λιπαίνεται και δεν αρδεύεται σωστά καθώς και εάν έχει μεγάλο όγκο καρποφορίας το καλοκαίρι, στέλνει τις περισσότερες θρεπτικές ουσίες στα σπέρματα των καρπών και τελικά την επόμενη χρονιά υπάρχουν πολλά ατελή άνθη που δεν μπορούν να γονιμοποιηθούν. Αντίθετα στην κυδωνιά οι ανθικές καταβολές σχηματίζονται μετά την έναρξη της βλάστησης την άνοιξη σε βλαστούς ενός έτους και οι φροντίδες είναι πιο απλές.

Η αχλαδιά απαιτεί πιο συχνά ποτίσματα με λιγότερο νερό από ότι η μηλιά, γιατί η κυδωνιά που είναι το υποκείμενό της, είναι επιπολαιόριζο. Η ταυτόχρονα σωστή εφαρμογή άρδευσης και λίπανσης είναι απαραίτητη γιατί το νερό διευκολύνει την απορρόφηση θρεπτικών στοιχείων. Κατά τη λίπανση, πρέπει να δίνουμε αρκετό άζωτο για την καλή ανάπτυξη των σπερμάτων των καρπών, αλλά να μην υπερβάλουμε γιατί τότε θα οδηγηθούν τα δέντρα σε ανεπιθύμητη βλαστομανία. Επιθυμητή είναι η κατά καιρούς προσθήκη ιχνοστοιχείων όπως το βόριο, ο ψευδάργυρος και ο σίδηρος, που δημιουργούν αρκετά προβλήματα με την έλλειψή τους. Ειδικότερα η έλλειψη ψευδαργύρου δημιουργεί μια χαρακτηριστική μικροφυλλία και χαρακτηριστικούς ρόδακες στενών φύλλων, ενώ η έλλειψη βορίου γίνεται εμφανής με κάψιμο των ταξιανθιών και σχηματισμό φελλώδους επιφάνειας στη σάρκα των καρπών.

Φυτοπροστασία μηλοειδών

Ασθένειες που προσβάλλουν τη μηλιά, αχλαδιά και κυδωνιά

Από τις γνωστότερες ασθένειες της αχλαδιάς και της μηλιάς είναι το ΦΟΥΖΙΚΛΑΔΙΟ, το οποίο ευνοείται ιδιαίτερα από ψυχρό και υγρό καιρό την άνοιξη. Τόσο στα φύλλα όσο και στους καρπούς αναπτύσσονται κηλίδες ακανόνιστες, ελαιώδεις αρχικά, οι οποίες εξελίσσονται σε φελλώδεις περιοχές στα φύλλα και σε ρωγμές στους καρπούς. Λόγω της φυλλόπτωσης που μπορεί να ακολουθήσει, το δέντρο εξασθενεί και κατά συνέπεια επηρεάζεται η δημιουργία ανθοφόρων καταβολών. Το χειμώνα ο μύκητας επιβιώνει στα πεσμένα στο έδαφος φύλλα και την άνοιξη με τις βροχές ξεκινά τις νέες μολύνσεις. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στην αχλαδιά, γιατί το φουζικλάδιο δημιουργεί έλκη στους βλαστούς, όπου και διαχειμάζει. Καλό είναι να εντοπίζονται και να αφαιρούνται έγκαιρα οι προσβεβλημένοι βλαστοί.

Το ΩΙΔΙΟ προσβάλλει φύλλα, βλαστούς, οφθαλμούς και άνθη σε μηλιές και αχλαδιές. Η ασθένεια ξεκινά με φυσιολογικές συνθήκες την άνοιξη και δημιουργεί τη χαρακτηριστική λευκή αλευρώδη εξάνθηση. Σε έντονες προσβολές τα φύλλα παραμένουν καχεκτικά, τα βλασταράκια παραμορφώνονται και μπορεί να παρατηρηθεί ανθόπτωση. Το χειμώνα οι οφθαλμοί και οι προσβεβλημένοι κλαδίσκοι αποτελούν άριστο σημείο διαχείμανσης του μύκητα.

Στην αχλαδιά με βροχερό – υγρό καιρό εμφανίζονται μόνο στα φύλλα οι πολυάριθμες καστανές κηλίδες της ΣΕΠΤΟΡΙΑΣΗΣ που αργότερα γίνονται ασημί με ερυθροκάστανη χαρακτηριστική ζώνη γύρω.

Τέλος το ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΟ ΚΑΨΙΜΟ είναι πλέον από τις σοβαρότερες ασθένειεςτης μηλιάς και της αχλαδιάς. Ξεκινά από τα άνθη την άνοιξη, με εμφανείς μαυρισμένες ταξιανθίες πάνω στα δέντρα. Οι νεαροί προσβεβλημένοι βλαστοί είναι υδαρείς ενώ αργότερα μαυρίζουν και ξεραίνονται. Εάν επικρατήσει  ζεστός και υγρός καιρός παρατηρείται μία χαρακτηριστική κολλώδης εφίδρωση παντού. Στους βραχίωνες του δέντρου μπορεί να εμφανιστούν έλκη με βυθίσματα του φλοιού και σχισμές. Η ασθένεια είναι ιδιαίτερα σημαντική γιατί καταστρέφει την ανθοφορία – καρποφορία του έτους.

Έντομα που προσβάλλουν τα μήλα, αχλάδια και κυδώνια

Τόσο οι μηλιές όσο και οι αχλαδιές προσβάλλονται συχνά από αφίδες και ακάρεα, όπως και τα υπόλοιπα φυτά του κήπου. Μάλιστα η ΑΦΙΔΑ ΤΗΣ ΜΗΛΙΑΣ, αντίθετα από άλλα είδη, ευνοείται από ζεστό καιρό και το καλοκαίρι δημιουργεί πυκνούς πληθυσμούς που χρειάζονται προσοχή.

Πολύ χαρακτηριστικό και γνωστό έντομο στα μήλα είναι η ΚΑΡΠΟΚΑΨΑ. Οι προνύμφες διαχειμάζουν στο έδαφος και σε ρωγμές δέντρων και την άνοιξη δίνουν ενήλικες και νέες προνύμφες που μπαίνουν στους καρπούς για να φάνε τους σπόρους. Στους καρπούς είναι εμφανείς οι οπές εισόδου του εντόμου.

Αντίθετα με την καρπόκαψα, η ΝΑΡΚΗ διαχειμάζει σε πεσμένα φύλλα και την άνοιξη τα ενήλικα ωοτοκούν στην πάνω επιφάνεια των φύλλων. Οι προνύμφες δημιουργούν επιφανειακές στοές στο φύλλο και τρώνε το κάτω από την επιδερμίδα τμήμα του. Συχνά το φθινόπωρο δημιουργούν γύρω τους ένα άσπρο βομβύκιο και το φύλλο συστρέφεται και το σκεπάζει. Οι προσβολές από δύο κοκκοειδή είναι ιδιαίτερα επιζήμιες στη μηλιά.

Η ΨΩΡΑ του SAN JOSÉ προσβάλλει κλαδιά και καρπούς, στους οποίους δημιουργεί χαρακτηριστικές κόκκινες κηλίδες και παραμορφώσεις. Ο φλοιός του δέντρου σκεπάζεται από τεφρά αλληλοκαλυπτόμενα ασπίδια του εντόμου.

Αντίθετα, η ΒΑΜΒΑΚΑΔΑ της μηλιάς διακρίνεται από το υπόλευκο κηρώδες έκκριμα και το έντομο εγκαθίσταται σε βλαστούς, βραχίονες και στον κορμό. Μυζεί το χυμό και δημιουργούνται υπερπλασίες, εξογκώματα και ρωγμές. Και τα δύο κοκκοειδή είναι ιδιαίτερα δύσκολα στην καταπολέμησή τους.

Αντιμετώπιση εχθρών και ασθενειών των μηλοειδών

Βασική μας φροντίδα πρέπει να είναι η προσεκτική παρατήρηση των δέντρων και η έγκαιρη διαπίστωση και αντιμετώπιση των όποιων προβλημάτων. Η συμβουλή του γεωπόνου – γνώστη των ασθενειών των γιγαρτόκαρπων θα πρέπει να είναι πάντα ευπρόσδεκτη.

Προσοχή χρειάζεται τόσο στις δοσολογίες και στη χρήση του κατάλληλου φαρμάκου όσο και στο στάδιο επέμβασης. Στα κοκκοειδή, ως γνωστόν, η επιτυχής αντιμετώπιση εξασφαλίζεται όταν οι προνύμφες είναι «εν κινήσει» στο δέντρο και όχι όταν εμείς ανακαλύπτουμε τα σχηματισμένα ασπίδια.

Η διατήρηση της καλής υγείας των δέντρων είναι ιδιαίτερα σημαντική. Με σωστό κλάδεμα, αφενός απομακρύνουμε βλαστούς/ κλάδους που έχουν ξεραθεί και αφετέρου επιτυγχάνουμε τον καλό αερισμό του εσωτερικού του φυλλώματος.

Το φθινόπωρο μαζεύουμε και καταστρέφουμε τα πεσμένα φύλλα από τις μηλιές και τις αχλαδιές κι έτσι απομακρύνουμε τις κυριότερες πηγές μόλυνσης των δέντρων.

Αναδημοσίευση από το περιοδικό Οδηγός για τον κήπο
Κείμενα: Ευγενία Μακρίδου Γεωπόνος Α.Π.Θ

Κυδωνιά

Η κυδωνιά είναι ένα μικρό δέντρο της οικογένειας των Rosaceae, που προέρχεται από εύκρατες περιοχές του Καυκάσου και της Περσίας που εκτείνονται από την Κασπία Θάλασσα μέχρι την Μαύρη Θάλασσα. Το επιστημονικό της όνομα είναι Cydonia oblonga.Η κυδωνιά καλλιεργείται εδώ και 4000 χρόνια στην αρχαία Περσία. Οι αρχαίοι το ονόμαζαν «Αχλάδι της Κυδωνίας» προς τιμή της αρχαίας πόλης Κυδωνία της Κρήτης και στην οποία αποτελούσε ένα γλύκισμα μαζί με το μέλι. Η μυθολογία αναφέρει ότι στην πραγματικότητα ο Πάρις προσέφερε στην Αφροδίτη ένα κυδώνι και όχι ένα μήλο.

Βοτανικά στοιχεία

Η κυδωνιά είναι ένα μικρό δέντρο φυλλοβόλο, που φθάνει σε ύψος τα 5-8 μέτρα. Η ετήσια ανάπτυξη των βλαστών της είναι 30- 40 εκατοστά περίπου.

Τα φύλλα της κυδωνιάς εκπτύσσονται εναλλάξ, είναι απλά και έχουν μέγεθος 6-11 cm και είναι χνοώδη. Τα άνθη της είναι λευκά –ροζέ, έχουν 5 πέταλα και είναι μεγάλα με μέγεθος 4-5cm και είναι πολύ όμορφα άνθη. Τα πρώτα άνθη εμφανίζονται σε δέντρα ηλικίας 3-4 ετών. Είναι το δέντρο με την πιο όψιμη ανθοφορία (συνήθως τον Μάιο) σε σχέση με τα άλλα οπωροφόρα δέντρα στην Ελλάδα.

Είναι φυτό γιγαρτόκαρπο δηλαδή οι καρποί του φέρουν σπόρους (γίγαρτα). Τα άγουρα κυδώνια έχουν πράσινο χρώμα και φέρουν χνούδι στην επιφάνεια τους το οποίο χάνεται λίγο πριν από την αλλαγή του χρώματος κατά την ωρίμανση στα τέλη του φθινοπώρου και το χρώμα των καρπών αλλάζει και γίνεται κίτρινο –χρυσαφί.

Οι καρποί της κυδωνιάς, τα κυδώνια, είναι ογκώδη μεγάλα, με μήκος 7-12 cm και πλάτος 6-9cm. Οι καρποί πριν από την πλήρη ωρίμανση είναι πολύ στυφοί και δεν μπορούν να καταναλωθούν σαν νωποί παρά μόνο ψημένοι. Καταναλώνεται επίσης σαν νωπός, ή σε ζελέ, ή μαρμελάδες, ή σε γλυκά.

Εδαφοκλιματικές συνθήκες

Η κυδωνιά είναι ένα μικρό δέντρο που δεν θέλει πολλές φροντίδες. Για την άρση του ληθάργου των οφθαλμών της απαιτεί μία περίοδο χαμηλών θερμοκρασιών κάτω από (0-7οC) γύρω στις 500 ώρες.

Είναι αυτογόνιμο φυτό αλλά με την σταυρεπικονίαση δίνει καλύτερα αποτελέσματα. Για να ωριμάσουν πλήρως οι καρποί του απαιτεί μακρά περίοδο υψηλών θερμοκρασιών. Επίσης αντέχει πολύ καλά στις χαμηλές θερμοκρασίες του χειμώνα αν και είναι φυτό που προσαρμόζεται καλύτερα στις νότιες περιοχές. Μπορεί να αντέξει θερμοκρασίες του χειμώνα μέχρι τους -27ο C. Είναι φυτό που μπορεί να καλλιεργηθεί σε μία μεγάλη ποικιλία εδαφών με καλή στράγγιση αλλά και διαφορετικών κλιματικών συνθηκών, αν και προτιμά τα μέσης συστάσεως εδάφη που έχουν το κατάλληλο ποσοστό υγρασίας που έχει ανάγκη το φυτό κατά το καλοκαίρι. Το ρΗ στο οποίο προσαρμόζεται καλύτερα είναι το ουδέτερο ή το ελαφρώς όξινο. Η κυδωνιά δεν αποδίδει σε ασβεστούχα εδάφη. Το φυτό αυτό σε σχέση με άλλα καρποφόρα δέντρα, μπορεί να καλλιεργηθεί και να δώσει καλά αποτελέσματα, ακόμη και σε βαριά αργιλώδη εδάφη.

Το έδαφος που πρόκειται να καλλιεργηθεί θα πρέπει να είναι προφυλαγμένο από τους ισχυρούς ανέμους του χειμώνα. Είναι φυτό που δεν αναπτύσσεται καλά σε χωράφια που δεν έχουν μεγάλη ηλιοφάνεια. Μπορεί να καλλιεργηθεί σε περιοχές με υψόμετρο μέχρι 900 μέτρα.

Καλλιεργητικές εργασίες

Πριν από τη φύτευση των δενδρυλλίων γίνεται καταπολέμηση των ζιζανίων με ένα όργωμα και ένα φρεζάρισμα, αφού έχει γίνει ένας εμπλουτισμός του εδάφους με οργανική ουσία. Πριν το φύτεμα των δενδρυλλίων γίνεται και η βασική λίπανση σύμφωνα με την χημική ανάλυση του εδάφους. Η φύτευση των δενδρυλλίων της κυδωνιάς γίνεται την περίοδο του Νοεμβρίου μέχρι τα τέλη Μαρτίου.

Κατά την φύτευση των δενδρυλλίων θα πρέπει το σημείο του εμβολιασμού να είναι έξω από το χώμα, διαφορετικά θα υπάρξει ριζοβολία και από το εμβόλιο, γεγονός που πρέπει να αποφεύγεται. Οι λάκκοι που ανοίγονται κατά την φύτευση πρέπει να έχουν διαστάσεις 0,80Χ0,80 επειδή οι ρίζες του μετά το φύτεμα απλώνουν γρήγορα.

Τα δενδρύλλια της κυδωνιάς φυτεύονται σε γραμμές που απέχουν 5 μέτρα, ενώ φυτό από φυτό επάνω σε κάθε γραμμή απέχει 4-5 μέτρα. Με τον τρόπο αυτό φυτεύονται 40-50 δέντρα το στρέμμα.

Το κλάδεμα της κυδωνιάς έχει σκοπό τη δημιουργία του σκελετού του φυτού κατά το κυπελλοειδές σύστημα. Αργότερα μετά το τρίτο έτος γίνεται ένα κλάδεμα των βλαστών που είναι ξεροί, ή δεν έχουν καλή θέση στον σκελετό του φυτού. Όπως σε όλα τα καρποφόρα δέντρα έτσι και στην κυδωνιά με το κλάδεμα εξισορροπείται η βλάστηση με την παραγωγή των καρπών.

Κατά βάση το κλάδεμα γίνεται από το 2- 4 έτος, ώστε να αναπτυχθούν τα καρποφόρα όργανα του δέντρου, ενώ τα επόμενα χρόνια, γίνεται ελαφρό κλάδεμα με σκοπό την απομάκρυνση λαίμαργων βλαστών, ή γίνεται ένα άνοιγμα της κόμης του φυτού ή απομακρύνονται τα ξερά κλαδιά, ή μειώνεται το μήκος των βλαστών κατά 1/3.

Κατά την φύτευση της κυδωνιάς γίνεται λίπανση με κοπριά. Επίσης γίνεται η βασική λίπανση με τα κατάλληλα ανόργανα ή οργανικά λιπάσματα, ώστε να καλύψει τις ανάγκες της στα βασικά θρεπτικά στοιχεία. Κάθε χρόνο γίνεται μία ετήσια λίπανση το φθινόπωρο με καλά χωνεμένη κοπριά ή με κομπόστ και στα τέλη του χειμώνα με το κατάλληλο λίπασμα, ανάλογα με τα στοιχεία της χημικής ανάλυσης του εδάφους.

Η κυδωνιά για να έχουμε ικανοποιητική παραγωγή θα πρέπει να ποτίζεται ώστε να μη λείψει το νερό κατά την διάρκεια του καλοκαιριού.

Όπως και στα άλλα οπωροφόρα δέντρα πρέπει να γίνεται καταπολέμηση των ζιζανίων με σκαλίσματα ή φρεζαρίσματα ή με ζιζανιοκτόνα .

Η κυδωνιά μπορεί να πολλαπλασιασθεί με σπόρους ή με παραφυάδες, αλλά ο πιο συχνός τρόπος είναι με μοσχεύματα. Τα μοσχεύματα τοποθετούνται στο φυτώριο στα τέλη του χειμώνα και στην συνέχεια αφού αποκτήσουν ρίζες, φυτεύονται ή εμβολιάζονται στην περίπτωση που μας ενδιαφέρει κάποια άλλη ποικιλία.

Η κυδωνιά επίσης χρησιμοποιείται σαν υποκείμενο σε εμβολιασμούς αχλαδιάς, παρά την μεγάλη ευαισθησία που έχει στην ασθένεια που ονομάζεται «βακτηριακό κάψιμο». Δύο πολύ γνωστά υποκείμενα κυδωνιάς είναι το ΒΑ29 και το Sydo.

Για εμβολιασμό ποικιλιών κυδωνιάς με μεγάλους καρπούς η λήψη των οφθαλμών που θα εμβολιασθούν γίνεται με κοιμώμενο οφθαλμό από τις 15 Ιουλίου μέχρι τις 15 Αυγούστου. Σαν υποκείμενα μπορεί να χρησιμοποιηθούν σπορόφυτα κυδωνιάς ή τα υποκείμενα που αναφέρθησαν ή φυτά κράταιγου.

Η παραγωγή των καρπών είναι τον Οκτώβριο ή Νοέμβριο ανάλογα με την ποικιλία και το κλίμα της περιοχής.

ΠοικιλίεςΥπάρχουν τέσσερες κατηγορίες κυδωνιάς.

§  Η αχλαδόμορφη.

§  Η μηλόμορφη.

§  Ο γίγας.

§  Η σγουρή

Οι κυριότερες ποικιλίες της κυδωνιάς που καλλιεργούνται είναι:

Η Champion

είναι μία παλιά ποικιλία, από το 1870, που προέρχεται από τις ΗΠΑ, αλλά έχει πάρα πολύ καλά εγκλιματισθεί στην Ευρώπη. Έχει μέτριο ύψος, διακρίνεται από τον μεγάλο αριθμό των πλάγιων βλαστών, είναι πολύ παραγωγική και εύρωστη ποικιλία. Τα κυδώνια της είναι αχλαδόμορφα μεγάλα (μέχρι 500gr), έντονα κίτρινα, με μαλακή και χυμώδη σάρκα, πολύ αρωματικά. Η ποικιλία αυτή είναι κατάλληλη για κομπόστες και μαρμελάδες. Αντέχει πολύ στο κρύο, παράγει καρπούς από τα πρώτα έτη και συγκομίζεται στα τέλη Οκτωβρίου με αρχές Νοεμβρίου.

Η Krymsk.

Είναι μία νέα ποικιλία με μικρό βιολογικό κύκλο που δίνει καλά αποτελέσματα σε ζεστά κλίματα. Έχει καρπό κίτρινο χρυσαφί, άρωμα λεμονιού και γεύση που μοιάζει του ανανά. Είναι αυτογόνιμη ποικιλία.

Η «Du Portogallo»,

Είναι συνώνυμη με την “Lusitanica”. Είναι πρώιμη και εύρωστη ποικιλία. Μπορεί να φθάσει τα 7m ύψος. Έχει μεγάλα άνθη και φέρει καρπούς στενόμακρους με μήκος 8-15cm, με χρώμα σκούρο κίτρινο ενώ καλύπτονται από χνούδι χρώματος γκρι. Είναι ποικιλία για θερμότερα κλίματα επειδή έχει μέτρια αντοχή στο χειμερινό ψύχος. Δεν είναι πολύ στυφή ποικιλία και διακρίνεται για το άρωμα της. Είναι ιδεώδης ποικιλία για παραγωγή γλυκού και ζελέ.

Η Bourgeault. Είναι πρώιμη ποικιλία και πολύ παραγωγική. Οι καρποί της είναι μικρού μεγέθους και αρωματικοί.

Η «Maliforme»,

Έχει σχεδόν σφαιρικούς καρπούς διαμέτρου 5-6cm. Είναι πολύ παραγωγική και ωριμάζει ακόμη και σε ψυχρά κλίματα αλλά η ποιότητα των καρπών της δεν είναι πολύ καλή.

Η «Gigande di Vrahja»,

Είναι μια παλιά ποικιλία, από το 1898, που προέρχεται από την Βράιλα της Σερβίας. Είναι ένα εύρωστο και ορθόκλαδο δέντρο που δεν έχει πολλές διακλαδώσεις. Χαρακτηρίζεται από τα φύλλα της που είναι κρεμάμενα και φέρονται σε μακρούς βλαστούς. Τα άνθη της έχουν χρώμα ανοιχτό ροζέ και εμφανίζονται τον Απρίλιο. Οι καρποί της είναι ογκώδεις μερικοί φθάνουν σε βάρος 1,5 kg, είναι γυαλιστεροί με χρώμα ανοιχτό πράσινο- χρυσαφί με σκούρα στίγματα κοντά στον μίσχο. Ο καρπός είναι πολύ αρωματικός και συγκομίζεται στα μέσα Οκτωβρίου.

Το Ινστιτούτο Φυλλοβόλων Δένδρων Νάουσας, ασχολείται με ερευνητικές εργασίες επάνω σε 50 ποικιλίες της κυδωνιάς, εγχώριες και ξένες. Από τις εργασίες αυτές έχουν προκύψει ποικιλίες που έδωσαν αξιόλογα αποτελέσματα. Οι ποικιλίες :

§   Ι.Φ.Δ 26,

§   Ι.Φ.Δ 20,

§   Ι.Φ.Δ 46

είναι ποικιλίες που προέκυψαν από τις εργασίες του Ινστιτούτου αλλά και η βουλγάρικη ποικιλία Bereckijeva Kutina έδειξαν ότι μπορούν να διαδοθούν στη χώρα μας και να δώσουν καλά αποτελέσματα.

Από τις καλλιεργούμενες ποικιλίες οι περισσότερες είναι αυτόστειρες και γι αυτό πρέπει να φυτεύονται σε μία κατάλληλη αναλογία και φυτά που θα χρησιμοποιηθούν σαν επικονιαστές.

Εχθροί και ασθένειες

Όλες οι ασθένειες που προσβάλουν τις μηλιές και τις αχλαδιές, μπορεί να προσβάλουν και την κυδωνιά. Μία σοβαρή ασθένεια είναι η εντομοσπορίαση με βασικό της σύμπτωμα την δημιουργία σκούρων κηλίδων στα φύλλα, με αποτέλεσμα την πρόωρη πτώση τους. Άλλη ασθένεια είναι η μονίλια που προσβάλει τους μικρούς και άγουρους καρπούς. Προκαλεί επάνω τους κηλίδες σαπισμάτων με καφέ χρώμα με λευκές εξανθίσεις. Επίσης άλλες ασθένειες είναι το ωίδιο που προσβάλει τα φύλλα και τους βλαστούς και η σκληρωτίνια που προσβάλει τα φύλλα, τα άνθη και τους καρπούς που μουμιοποιούνται.

Η κυδωνιά προσβάλλεται από διάφορους εχθρούς όπως είναι οι κάμπιες ορισμένων λεπιδοπτέρων και κολεοπτέρων. Οι καρποί προσβάλλονται από διάφορα έντομα όπως είναι η Cydia pomonella και η Cydia molesta. Επίσης προσβάλλεται από αφίδες.

Χημική σύσταση των κυδωνιώνΤα 100 g κυδώνια έχουν την εξής σύσταση.

§    Νερό 83,3 g

§   Πρωτείνες 0,4 g

§   Τέφρα 0,4 g

§   Λιπίδια 0,1 g

§   Φυτικές ίνες 1,9 g

§   Ολικά Σάκχαρα 15,3 g

§   Ενέργεια 254 KJ

§   Απλά σάκχαρα 13,3 g

Επίσης περιέχει ανόργανα άλατα: κάλιο, μαγνήσιο, φωσφόρο, ασβέστιο, νάτριο, χαλκό, ψευδάργυρο, σίδηρο, κ.α.

Αλλά και βιταμίνες: C, Β1, Β2, Β3, Β5, Β6, Β9, Β12, Α, Ε, Κ

Η εμπορία των κυδωνιών

Οι τιμές παραγωγού σήμερα στην Ελλάδα στα κυδώνια είναι 0,35-0,50 € το κιλό.

Η ζήτηση των κυδωνιών γενικά δεν είναι πολύ υψηλή, άλλωστε και η μέση παραγωγή κυδωνιών στη χώρα μας είναι περίπου 10.000 τόνοι. Η εγχώρια παραγωγή όμως δεν καλύπτει την ζήτηση και γι αυτό γίνονται εισαγωγές κυδωνιών κυρίως από την Τουρκία. Η εγχώρια παραγωγή καλύπτει το 25-30% της ζήτησης.

Είναι μία καλλιέργεια που μπορεί να δώσει ένα εισόδημα λαμβάνοντας υπόψη μία μέση παραγωγή 2000- 2500 κιλά το στρέμμα μία απόδοση 700- 1200€ το στρέμμα.

Πηγή: Symagro